Het is eindelijk zover. Alexander Berelowitsch, een Oekraïener, woont al jaren in Duitsland en speelt al jaren competities en toernooien in Nederland. Vaak superscherpe partijen, dus het was wachten tot hij ergens een schoonheidsprijs zou winnen. In de vijfde KNSB-ronde gebeurde dat. Na veel wikken en wegen vonden juryleden Hans Ree en Herman Grooten zijn zege op Oscar Lemmers net iets mooier dan de rechtlijnige overwinning met offerslot van Arkadij Rotstein op Stefan Kuipers. Secrets of Opening Surprises nummer 14 gaat naar Berelowitsch.

Deze twee partijen waren volgens Herman Grooten 'van een andere orde' dan de overige meesterklassepartijen en inzendingen. Een opvallende inzending was overigens de zege van Hans Castrop (een 1700-speler) op de sterke Duitse FM Reiner Odendahl in de Tweede Klasse D. Dat was heel goed opgebouwd van Zevenaarder Castrop, maar het einde had nauwkeuriger gekund, aldus Ree, omdat wit een mat in vier miste, zwart zich toen kon verdedigen maar zich alsnog mat liet zetten. 

Berelowitsch sloeg in een ogenschijnlijk rustige stelling aan het offeren. 'De consequenties van het stukoffer zijn niet helemaal duidelijk', schreef Ree, 'maar dat vind ik juist een positief punt, want echt weerlegbaar is het niet lijkt me.' Voor Grooten gaf dit ook de doorslag: 'Ik vond het moeilijk kiezen [tussen Berelowitsch en Rotstein], maar ik ben geneigd om uiteindelijk toch Berelovich de eer te gunnen. Zeker omdat het zeer gedurfd was wat hij deed en ook omdat zijn tegenstander bepaald niet zwak was (en ook niet slecht verdedigd heeft).'

Berelowitsch - Lemmers

Bij Lemmers is alles goed verdedigd en hij lijkt ook voldoende tegenspel te hebben. Alleen zijn koningsvleugel is misschien een tikje 'los'. Dus de Oekraïense GM begint te wrikken...

19.Pg5 h6

... en slaat de beitel er vervolgens maar eens diep in:

20.Pxf7!? Kxf7 21.Pd5 Dd6

21...Dc6 verhindert wits volgende zet. Het vervolg kan zijn: 22.c4 (22.Lxh6 Lxh6 23.Dxh6 Th8 24.Dg5 Th5 is niet genoeg) 22...De6 (de dame moet d7 blijven dekken) 23.Dg3 Tac8 24.Le2 (24.cxb5 axb5 25.Lxb5 Lxd5 26.exd5 Dxd5 27.Lxd7 Dxd7 28.Lc3 Ld6 29.Dh4 De6 en wit komt er niet door, want op 30.Dxh6 is 30...Th8 afdoende) 24...Kg7 25.Dh4 g5 en nu moet wit doorofferen: 26.Lxg5! Pxd5 (26...hxg5? 27.Dxg5+ Kh8 28.Pxf6; 26...Pxe4 27.Le3!) 27.exd5 Dg6 28.Le3 met de vervelende dreiging 29.Lh5; hier begint het erop te lijken met de witte aanval.

Ook erg onduidelijk is 21...Lxd5 22.exd5 Dd6 (of 22...g5 23.d6 Dxd6 24.Lb4 Dc7 25.Lxf8 Txf8 26.Dxh6) 23.Lxh6 Lxh6 24.Dxh6 Tg8 25.a4 en nu niet 25...Dxd5? 26.Le4.

22.Lb4 Dc6?

Beter was 22...De6. Dat betekent een niet onvoordelige afwikkeling voor wit na 23.Pxf6 Pxf6 24.Txf6+ Dxf6 25.Tf1 Dxf1+ 26.Lxf1 Lxb4 27.axb4 Lxe4 28.De3, maar dit ziet er houdbaar uit voor zwart. Erg onduidelijk is 22...Lxd5 23.Lxd6 Le6 24.g4 Lxd6 25.Dxh6 Th8 met drie stukken voor de dame, maar wit houdt initiatief.

23.Dxd7+! Dxd7 24.Pxf6

Nu wint wit onontkomelijk ruim materiaal terug.

24...De6 25.Pxe8+ Kxe8 26.Txf8+ Kd7 27.Tf3

Materieel gezien is het nog steeds niet zo slecht voor zwart, maar de witte stukken zijn veel actiever.

27...Td8 28.Tef1 Kc8? 29.Tf6

Nu moet de zwarte dame bokkensprongen maken om de g-pion te blijven dekken, maar dat gaat van kwaad tot erger.

29...Dg4 30.h3 Dg3 31.T1f3 Dh4 32.Kh2?

Waarschijnlijk tijdnood. Dodelijk was 32.Le7.

32...g5 33.Tg6

A pretty picture. De dame heeft zichzelf helemaal ingesloten. Verder materiaalverlies is onvermijdelijk.

33...Lxe4 34.g3 Lxd3 35.Tc6+!

Anders redt de loper op d3 zich door op g6 te slaan, en is zwart OK.

35...Kb7 36.gxh4 Le4

Ook dit helpt niet meer na

37.Tcf6

En zwart gaf op.

Nu dan de nummer twee. 'Een gave aanvalspartij tegen eveneens zeer behoorlijke tegenstand', aldus Grooten.

Rotstein - Kuipers

1.Pf3 d5 2.g3 c6 3.Lg2 Lg4 4.0-0 e6 5.d4 Pd7 6.Pbd2 Pgf6 7.Te1 Le7 8.e4 dxe4 9.Pxe4 Pxe4 10.Txe4

10...Lxf3?!

Geeft vrijwillig het loperpaar op, terwijl 10...Pf6 of zelfs 10...h5!? best mogelijk was. Wit heeft hiermee een prettig voordeeltje.

11.Lxf3 0-0 12.h4 Db6 13.c3 Tad8 14.Dc2 Tfe8 15.Te1 Lf6 16.Le3 Dc7 17.Tad1 Pb6 18.Le4 g6 19.h5 Pd5 20.Lc1

20...Pe7

Zwart blijft passief. Wat meer tegenspel viel te bekomen met 20...e5 21.c4 Pb6 22.hxg6 hxg6 23.dxe5 Dxe5; of misschien eerst 20...b5 en dan 21...e5.

21.Kg2 Da5 22.hxg6 hxg6 23.b4 Dc7 24.Lf4 Dd7 25.Th1

De aanval begint zich uit te kristalliseren, maar wordt door Rotstein volkomen ongehaast opgezet. Heel leerzaam!

25...Pd5 26.Lc1 De7

Mogelijk was dit de laatste kans op het actieve 26...e5, want na 27.dxe5 Txe5 28.c4 is er 28...De8.

Of 26...Pe7 om g6 te blijven dekken, en 27.Dd2 Lg7, waarna wit nog maar een gaatje moet zien te vinden. 'Maar wit had de aanval al zo goed opgebouwd dat ik denk dat zwart het op den duur toch niet had kunnen redden', meende Ree.

27.Tde1 Dd6

En nu dan toch:

28.Lxg6!

En ineens is het afgelopen. Het slotspel is niet moeilijk:

28...fxg6 29.Dxg6+ Lg7 30.Th7 Dd7 31.Teh1 Kf8 32.Lh6

De standaard-beslissing, waarna Kuipers opgaf. Het kon ook al mat met 32.Th8+! Lxh8 33.Txh8+ Ke7 34.Dg7+ Kd6 35.De5+ Ke7 36.Th7+ Kf8 37.Dh8#.

Grooten maakte nog speciaal melding van de prima zege van zijn teamgenote Bianca Muhren op David Miedema. Die partij is met analyses van Jan Sprenger te vinden op Schaaksite. Op de shortlist stonden verder nog de partijen Van de Griendt-Nagel, Swinkels-Pijpers (net iets te makkelijke zeges) en Van Kampen-Martens, een mooie partij waarvan helaas een cruciaal deel van de zetten theoretisch al bekend was.

De SOS Schoonheidsprijs wordt aangeboden door New In Chess.