Schaken en kunst komen samen in Enschede

De opening wordt verricht door Eddy Schuyer, voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Schaak Bond en schrijver van het boekje 'Het schaakspel in de kunst- en cultuurhistorie' (1968). Schuyer zat voor D66 zestien jaar in de Eerste Kamer (1991 tot 2007).

De relatie schaken en kunst is al eeuwenlang een onderwerp van discussie. Is schaken kunst? Heeft kunst iets van schaken in zich?

Marcel Duchamp, zowel schaker als kunstenaar, omschreef het zo: Niet alle kunstenaars zijn schakers, maar alle schakers zijn kunstenaars. De schrijver Menno ter Braak deelde die mening. In zijn "Gelijkenis van het schaakspel" (uit 1935), zegt hij dat "het schaakspel zich in zijn constructie als in de geestelijke 'standing' van zijn beoefenaars, overal tegen kunst en wetenschap 'aanvlijt'.

Anderen gaan echter uit van een definitie van kunst. Zij beoordelen zaken als techniek, schoonheid, diepgang, gevoel, inhoud en constateren dat er weinig raakvlakken zijn tussen schaken en kunst.

Onder hen was ook de Nederlandse schaakgrootmeester en columnist Jan Hein Donner. Hij schreef: "De werkelijke schoonheid van het schaken wordt uitsluitend uitgedrukt in de zetten, 1. e2-e4, in 23. … Dg3!! en natuurlijk in 47. … Lh3!!"  "Die beschouwingen over schaken en kunst", schreef Donner, "hebben iets nuffigs". De waarde van dit spel ligt er niet in dat Goethe er een gunstig oordeel over had of dat Jean Rostand het speelde. Het schaken is een cultuurmonument omdat El Greco het speelde, Lasker, Aljechin en Botwinnik. Daarom is schaken juist niet kunst. Veel dingen zijn met schaken te vergelijken, maar schaken is alleen maar schaken".

Hoe het ook zij, de tentoongestelde werken van 16 kunstenaars leggen allemaal de relatie tussen schaken en kunst.

Ze zijn bijeengebracht door het jonge bedrijf Schaakkunst, een initiatief van Margreet Wevers en Geert van Tongeren. Zij verkopen kunst en schaakattributen via de website www.schaakkunst.nl.

Heel bijzonder verder is dat de (voor zover bekend) oudste schaakklok ter wereld op de expositie zal zijn. Het gaat om een antieke schaakklok uit de negentiende eeuw, vervaardigd door Fattorini. De klok werd geïntroduceerd op het door Zukertort gewonnen London International Tournament van 1883. Dit is, voor zover bekend, het enig overgebleven exemplaar.

De tentoonstelling Schaakkunst loopt van 8 oktober tot en met 9 januari en is op werkdagen tijdens kantooruren gratis toegankelijk. DGT is gevestigd aan de Hengelosestraat 66 in Enschede, op loopafstand van het station.

Meer informatie over Schaakkunst is te vinden op de sites: www.schaakkunst.nl en www.chess-art.eu.